Cuộc sống dưới góc nhìn của Triết Học và Đạo học…

 Cần tách môn Văn học ra khỏi môn Tiếng Việt

Từ nhiều năm nay, tôi luôn lặp lại điều này: Môn Ngữ văn phải là một môn dạy tiếng Việt. Và khi đó, cái tên của nó có thể là (môn) Việt ngữ, Quốc ngữ.

Môn học này trong nhà trường mấy chục năm qua chỉ có cấp Tiểu học là mang tên Tiếng việt, còn từ THCS đến THPT đều gọi là Ngữ văn, với phần văn học/ văn chương chiếm vị trí và vai trò áp đảo. Là một người dạy học, tôi nhận thấy phần tiếng Việt ở 2 cấp học sau cùng này gần như chỉ gá vào “cho đủ thành phần”, còn trên thực tế, cả trong dạy, học và thi cử, nó đã bị xem thường và bỏ qua. Đây là một tai họa. Nó dẫn đến thực tế rằng đa số học sinh (và cả giáo viên) không biết (nói và) viết tiếng Việt một cách thông thạo và hiệu quả.

Dù ai cũng biết rằng “văn chương là một loại hình nghệ thuật ngôn từ”, nhưng không phải vì thế mà đồng nhất nó với ngôn ngữ của một quốc gia. Văn chương chỉ là một loại “phong cách ngôn ngữ” bên cạnh các phong cách khác như ngôn ngữ hành chính, ngôn ngữ sinh hoạt, ngôn ngữ khoa học, ngôn ngữ chính luận, ngôn ngữ báo chí... Trong khi đó, nó chưa hẳn đã là thứ “phong cách ngôn ngữ” mà người dân sử dụng thường xuyên, liên tục và gắn chặt với cuộc sinh tồn của họ mỗi ngày, nếu so với các dạng phong cách và các loại hình văn bản khác.

Bằng việc đặt trọng tâm vào nội dung văn học/ văn chương, chúng ta đã biến môn học quan trọng này thành một môn nghiên cứu/ phê bình văn học trong nhà trường phổ thông. Tất nhiên, nó cũng chẳng tới đâu, vì lớt phớt, cưỡi ngựa xem hoa.

Văn học/ văn chương là một môn nghệ thuật, cũng như hội họa, điêu khắc, âm nhạc, sân khấu, điện ảnh... Tất nhiên, do tính lịch sử của mình, văn học/ văn chương có thể quen thuộc hoặc có vị trí nhất định của nó trong toàn bộ tiến trình văn hóa của một cộng đồng; tuy nhiên không phải vì thế mà dành cho nó một đặc ân bất thường như cái cách mà nó đang được dạy trong nhà trường.

Cũng như các môn nghệ thuật khác, văn học/ văn chương chỉ phù hợp với người có năng khiếu. Chúng ta đã đối xử với môn Âm nhạc và Mỹ thuật một cách xứng đáng và hợp lý, là cho chúng một vị trí trong chương trình học. Vậy, tại sao lại không cư xử với văn chương theo cùng một cách như thế?

Môn tiếng Việt (Việt ngữ/ Quốc ngữ) cần được dạy xuyên suốt chương trình phổ thông và đánh giá năng lực tiếng Việt trên phương diện quốc gia (ví dụ như đưa vào đề thi tốt nghiệp THPT). Còn Văn học/ Văn chương thì nên đối xử như đang đối xử với Âm nhạc, Mỹ thuật... Tách môn Văn học ra khỏi Ngữ văn, lúc này, nó sẽ được những học sinh có năng khiếu hoặc có đam mê hoặc có nhu cầu chọn học để thỏa chí hoặc để theo đuổi nghề nghiệp.

Bắt cả triệu học sinh phải học văn chương suốt bậc Phổ thông với tư cách là một loại hình nghệ thuật, điều đó rất phản khoa học. Nó chẳng khác gì việc bắt tất cả đều phải học Âm nhạc hay Mỹ thuật. Có bao nhiêu em thích văn chương, có bao nhiêu em muốn chọn văn chương làm nghề nghiệp tương lai, mà quý vị lại bắt cả nước phải học như thế? Và cái quan trọng là nó có ích gì, hay chỉ gây hại khi ép buộc những ai không thích nhưng phải è cổ ra học thuộc văn mẫu?

Tiếng Việt là thứ ta sử dụng hàng ngày, nó là một phương tiện, một công cụ trọng yếu của mỗi người trong biểu đạt, chia sẻ, học hỏi, và thực hiện các quyền công dân của mình. Nhưng, do không được dạy dỗ một cách đến nơi đến chốn, ngày nay dù học suốt 12 năm ròng rã nhưng đa số không viết nổi một bài luận với chủ đề quen thuộc trong cuộc sống hàng ngày, không trình bày nổi một sự việc khi gặp rắc rối, không biểu lộ được quan điểm của mình trước các vấn đề xã hội hàng ngày. Cả một cộng đồng như ngô như ngọng.

Môn Ngữ văn trong nhà trường thất bại, theo tôi, là vì thiếu khoa học ngay từ đầu khi xác định mục tiêu và xây dựng nội dung, cấu trúc; tiếp theo là đặt ra tham vọng quá lớn và phi lý khi đã cào bằng văn chương, bắt cả xã hội phải học và thi. 

Đã đến lúc nên tách nó (văn chương) ra thành một môn riêng như Âm nhạc, Mỹ thuật, và ai thích thì lựa chọn, như tất cả các môn tự chọn khác trong chương trình. Từ đây, tập trung dạy tiếng Việt cho tử tế. Đó là cách cứu vãn tiếng Việt trước tình thế quá bi thảm hiện nay.

Thái Hạo

 GASTFAMILIE 1

Heute war ich diesen Sommer für zwei Tage in einer Gastfamilie in der Nähe von Strand und Wald.

Tag 1

Zu Hause sind wir gegen 5:00 Uhr aufgewacht, damit wir packen konnten. 2 Stunden später, um 7:00 Uhr, machten wir uns auf den Weg und machten uns auf den Weg zu unseren Abenteuern. Entlang der Straße hielten wir an, um einer Schafherde zu begegnen. Die Schafe waren sehr süß und freundlich, und wir haben sie gestreichelt und Fotos gemacht. Danach machten wir uns (wieder) auf den Weg und kamen 2 Stunden später, um 9:00 Uhr, dort an, wo wir sein sollten. Wir haben herumgespielt und den Ort erkundet. Dort habe ich einen coolen Alligatorfisch gesehen. Das Zimmer war groß und kurz, und auf dem Dach war ein Wandbild des Himmels gemalt. Die Wände waren gelb und lila. Wir fingen an, alles auszupacken und aufzuräumen, damit es sauber aussah. Wir saßen da und warteten darauf, dass unsere Freunde kamen, damit wir sie auf unsere Abenteuer mitnehmen konnten. Schließlich kamen sie um 13:00 Uhr in die Gastfamilie. Etwas später gingen wir zum „Hamptons Plaza“. Um uns herum gab es viele, viele Geschäfte, wie Eisdielen und Schokoladenläden (die alle geschlossen waren). Wir sahen sogar einen kranken, sterbenden Fisch in einem Aquarium des Fischrestaurants. Aber das Beste war der Strand. Dort sahen wir Jetskis, Segelboote und Kanus. Wir haben Sandburgen gebaut und gespielt. Wir sind dann zur Überwachungsbrücke gegangen und haben viele Fotos gemacht. Ich habe auch ein paar Fotos gemacht. Wie immer sagte mein Vater, sie seien Müll. Dann gingen wir nach Hause und schliefen bis zum Nachmittag, damit wir an den Strand gehen konnten. Als wir aufwachten, hatten wir eine Debatte darüber, ob wir zum Schwimmen an den Strand gehen oder in ein Arboretum gehen und im Wald wandern würden (was wir gesehen haben, als wir die Gastfamilie bekamen). Schließlich beschlossen wir, an den Strand zu gehen. Wir waren auf dem Weg dorthin, als es VIEL zu regnen begann, also fuhren wir eilig nach Hause, um unsere Regenjacke (n) zu holen. Dann... machten wir uns wieder auf den Weg. Es regnete immer noch, als wir dort ankamen, aber zu diesem Zeitpunkt war es nur ein kleiner Nieselregen. Unsere Freunde gingen auch ins Wasser... tauchten aber kurz darauf wieder auf. Mein Vater und ich (meine Mutter ist nicht ins Wasser gegangen) blieben eine ganze Weile im Wasser und kamen erst eine Stunde später wieder heraus. Wir badeten dann in frischem Wasser, packten unsere Sachen zusammen, zogen uns um und gingen nach Hause. Danach passierte fast nichts Bemerkenswertes, aber beim Abendessen aßen wir ein Festmahl und meine Mutter, mein Vater und der Vater unseres Freundes traten alle auf und sangen Karaoke. Gegen 10 Uhr war es Zeit, schlafen zu gehen und das Land des Nicken zu betreten.

Tag 2

Dies war der Tag, an dem wir nach Hause gingen (naja, wir gingen später nach Hause, am Nachmittag). Wir hatten eine andere Meinung, als wir heute Morgen in der oben genannten Baumsammlung des Waldarboretums wandern gingen. Wir kauften ein paar Kuchen und Wasser in Flaschen, damit wir uns erfrischen und uns ein Stück weit auf die Reise vorbereiten konnten. Dann machten wir uns auf den Weg durch den Wald, entdeckten neue Bäume und machten Fotos im „Scam Forest“. Wir gingen dann bis zum Ende, wo 2 falsche Giraffen nicht auf uns warteten, weil sie weder Gehirn noch Augen hatten, nur Beton. Einfach ausgedrückt, sie waren falsch.

Wir haben uns ein bisschen ausgeruht und unseren Trail beendet und überlebt (entgegen meiner Überzeugung). Dann machen wir uns auf den Strand. Wir fuhren eine Straße entlang der Küste entlang, erkundeten die Straße und entschieden uns dann für einen Strand auf einem Campingplatz. Dort stand ich auf riesigen Felsen, machte Fotos (die, wie immer, Müll waren), und ich kämpfte gegen die Wellen, griff nach den Händen unserer Freundin und wir hatten eine tolle Zeit. Ich habe sogar Muscheln gesammelt (offensichtlich), in Süßwasser gebadet und ein bisschen mehr im Sand gespielt.

Aber alle guten Dinge müssen ein Ende haben. Irgendwann mussten wir nach Hause gehen. Wir gingen zur Gastfamilie und blieben dort noch ein paar Minuten, bis es Zeit war, nach Hause zu gehen.

Wir winkten der Umgebung zu und machten uns auf den Weg.

 ***

„Sommerromanzen enden aus allen möglichen Gründen. Aber letzten Endes haben sie eines gemeinsam: Sie sind Sternschnuppen — ein spektakulärer Lichtmoment am Himmel, ein flüchtiger Blick in die Ewigkeit. Und im Handumdrehen sind sie weg.“ —Nicholas Sparks

HOMESTAY 1

Today I went to a homestay for two days near a beach and a forest for 2 days this summer.

Day1

At home, we woke up at approximately 5:00 AM so we could get packing. 2 hours later, at 7:00, we hit the road and went on our adventures. Along the road, we stopped to meet a herd of sheep. The sheep were very cute and friendly, and we petted them and took pictures. After that, we hit the road (again) and got to where we were supposed to be 2 hours later, at 9:00AM. We played around and explored the place. There I saw a cool alligator fish. The room was stout and short, with a mural of the sky painted on the roof. The walls were yellow and purple. We started unpacking and tidying everything up to make it look clean. We sat there, waiting for our friends to come so we could bring them along as we embarked on our adventures. Eventually, at 1:00PM they came to the homestay. A bit later, we went to the “Hamptons Plaza” There were many, many shops surrounding us, such as ice cream shops and chocolate shops (all of which were closed). We even saw a diseased, dying fish in a tank at the seafood restaurant. But the best part was the beach There we saw jetskis, sailboats and canoes. We built sandcastles and played. We then went to the surveillance bridge and took lots of pictures. I also took some pictures. As per usual, my dad said they were rubbish. The we went home and went to sleep till the afternoon so we could go to the beach. When we woke up, we had a debate on whether we would go to the beach for a quick swim or go to an arboretum and trek in the forest (which we saw when we got the homestay.) We eventually settled on going to the beach. We were on the way there when it started to rain A LOT, so we drove home in a hurry to get our raincoat(s). Then …we were off again. It was still raining when we got there, but it was just a little drizzle at that point. Our friends also went in the water…but resurfaced shortly after. Me and my dad (my mom didn’t go in the water) stayed there in the water for quite some time and only got out an hour later. We then bathed in fresh water, packed up, changed clothes and went home. Almost nothing notable occurred after that but at dinner we ate a feast and my mom, dad and the father of our friend all stepped up and sang karaoke. At about 10 o’clock, it was time to go to sleep and enter the land of nod.

Day 2

This was the day we went home (well, we went home later, in the afternoon) We had a change of minds as this morning we were going trekking in the aforementioned forest arboretum tree collection. We bought some cakes and bottled water so we could refresh ourselves and prepare for the journey a head. We then embarked through the forest, discovering new trees, and taking pictures in the “Scam Forest”. We then went all the way to the end, where 2 fake giraffes were not waiting for us because they had no brain or eyes, just concrete. Simply put, they were fake.

We rested a bit and finished our trail and survived (contrary to my beliefs). Then we hit the beach. We traveled along a road along the shore of the beach we explored the road, then decided on a beach in a camping area There I stood on huge rocks, took pictures (which, as usual, were rubbish, and I battled the waves, grabbing onto our friend’s mom’s hands, and we had a blast. I even collected shells (obviously, bathed in fresh water and played on the sand a bit more.

But all good things have to come to an end. Eventually we had to go home. We went to the homestay and stayed there for a couple more minutes until it was time to go home.

We wave and byed the surroundings and set off.

                                                                                   ***

"Summer romances end for all kinds of reasons. But when all is said and done, they have one thing in common: They are shooting stars-a spectacular moment of light in the heavens, a fleeting glimpse of eternity. And in a flash, they're gone."  –Nicholas Sparks

Today I went to a homestay for two days near a beach and a forest this summer. 

Day 1:

At home, we woke up at approximately 5:00 AM so we could get packing. 2 hours later, at 7:00, we hit the road and went on our adventure. Along the road, we stopped to meet a herd of sheep. 

The sheep were very cute and friendly, and we petted them and took pictures. After that, we hit the road (again) and got to where we were supposed to be 2 hours later, at 9:00 AM. We played around and explored the place. There I saw a cool alligator fish. 

The room was stout and short, with a mural of the sky painted on the roof. The walls were yellow and purple. We started unpacking and tidying everything up to make it look clean. We sat there, waiting for our friends to come so we could bring them along as we embarked on our adventures. Eventually, at 1:00 PM they came to the homestay. A bit later, we went to the "Hamptons Plaza". There were many shops surrounding us, such as ice cream shops and chocolate shops (all of which were closed). We even saw a diseased, dying fish in a tank at the seafood restaurant. 

But the best part was the beach. There we saw jet skis, sailboats and canoes. We built sandcastles and played. We then went to the surveillance bridge and took lots of pictures. I also took some pictures. 

As per usual, my dad said they were rubbish. Then we went home and went to sleep till the afternoon so we could go to the beach. When we woke up, we had a debate on whether we would go to the beach for a quick swim, or go to an arboretum and trek in the forest 

(which we saw when we got the homestay). We eventually settled on going to the beach. We were on the way there when it started to rain A LOT, so we drove home in a hurry to get our raincoats. Then...we were off again. It was still raining when we got there, but it was just a little drizzle at that point. Our friends also went in the water...but resurfaced shortly after. My dad and I (my mom didn't go in the water) stayed there in the water for quite some time and only got out an hour later. We then bathed in fresh water, packed up, changed clothes and went home. 

Almost nothing notable occurred after that, but at dinner we ate a feast and my mom, dad and the father of our friend all stepped up and sang karaoke. At about 10 o'clock, it was time to go to sleep and enter the land of nod.

Day 2:

This was the day we went home (well, we went home later, in the afternoon). We had a change of minds, as this morning we were going trekking in the aforementioned arboretum tree collection. We bought some cakes and bottled water so we could refresh ourselves and prepare for the journey ahead. We then embarked through the forest, discovering new trees, and taking pictures in the "Scam Forest". 

We then went all the way to the end, where 2 fake giraffes were not waiting for us because they had no brain or eyes, just concrete - simply put, they were fake. We rested a bit and finished our trail and survived (contrary to my beliefs). Then we hit the beach. We traveled along a road along the shore of the beach, explored the road, then decided on a beach in a camping area. There I stood on huge rocks, took pictures

 (which, as usual, were rubbish),and I battled the waves, grabbing onto our friend's mom's hands, and we had a blast. I even collected shells that we (obviously) bathed in fresh water and played on the sand a bit more. 

But all good things have to come to an end. Eventually, we had to go home. We went to the homestay and stayed there for a couple more minutes until it was time to go home. We waved and bade the surroundings farewell and set off.

LỊCH SỬ và CÂU HỎI

1 – Lịch sử là gì?

Các triết gia về lịch sử đã đưa ra định nghĩa rằng “ Lịch sử là sự nhận thức các sự kiện của quá khứ”

Có nghĩa rằng, không có “nhận thức” thì sẽ không có lịch sử nào cả. Ví dụ loài bò thì chắc chắn không có lịch sử.

Tuy nhiên, chúng ta thường nghĩ rằng, dù có nhận thức hay không thì quá khứ cũng đã xảy ra những sự kiện như thế, như thế… 

Câu hỏi là: Làm thế nào để anh khẳng định quá khứ có những sự kiện như thế, như thế … nếu không có nhận thức, tức là tìm hiểu, khám phá?

Nhỡ quá khứ chẳng có gì sất thì sao?

Có gì đó đã xảy ra, đã tồn tại, là bởi nhận thức ta để vào đó.

Nhưng, nhận thức lại rất khác nhau nên nhận thức về quá khứ cũng rất khác nhau. Chẳng hạn gần đây người ta đánh giá lại ông hồ thơm tức Nguyễn Huệ và ông Nguyễn Phúc Ánh cũng như vai trò của hai ông này với đất nước ở thời kỳ đó. Đây gọi là “nhận thức lại”. Hoặc cuộc chiến chống mẽo trước 75 là chống xâm lược hay thực chất là nội chiến? Rồi lịch sử bên thắng cuộc và lịch sử bên thua cuộc cũng rất khác nhau, vậy bên nào sở hữu bức tranh chân thực về lịch sử?

Hegel phán “ cái hiện thực là ở tinh thần”, là theo nghĩa, tinh thần ta đến đâu thì hiện thực sẽ hiện ra tới đó và nó luôn mâu thuẫn.

2 – Khám  phá lịch sử.

Cũng một ông triết gia nói “ khám phá lịch sử giống cuộc điều tra hình sự”. Chẳng hạn các nhà khảo cổ đào bới tìm hiện vật, rồi căn cứ các tài liệu văn bản cổ, rồi thơ ca dân gian, văn học truyền miệng, thần thoại thần tích, đền đài v.v.. người ta sẽ dựng nên “bức tranh lịch sử” về thời đại mà ta muốn khám phá. Tuy nhiên, quá trình đào bới, truy tìm tài liệu khảo cổ, người ta lại phát hiện ra những bằng chứng mới khiến bức tranh đã được “ dựng lên trước đó” phải thay đổi, phải vẽ lại.

Lịch sử vì vậy luôn được khám phá và viết lại…

Bởi vậy, môn lịch sử không được xếp vào môn “ khoa học chính xác” như toán học hay vật lý, nó là khoa học nhân văn.

Pierre Bayle là triết gia kiêm nhà sử học lừng danh thời khai sáng, có nhận định như sau:

“ Người ta chỉnh sửa lịch sử một chút cho thích hợp, giống như thịt trong một món ăn. Mỗi quốc gia soạn chúng theo cách của mình”

Còn ông Alexis de Tocquevile, nhà xã hội học lừng danh, một quan chức ngoại giao người Pháp, tác giả kiệt tác “Nền dân trị Mẽo” thì nhận xét:

“ Lịch sử là một bảo tàng tranh nơi có ít tranh gốc và nhiều bản sao”

Tóm lại, có chân lý lịch sử hay không?

Ngay các nhà sử học lỗi lạc nhất cũng không dám khẳng định, vì lịch sử là quá trình “ nhận thức, khám phá”, và quá trình đó … dài bất tận!

3 – Lịch sử trong văn học nghệ thuật.

Nhờ tính bất định của lịch sử mà các nghệ sĩ sáng tác cứ tha hồ sáng tác về lịch sử, chả ai cấm, trừ các đám đông độc tài thường to mồm “không được xuyên tạc lịch sử”, bởi lẽ họ tin có một lịch sử chắc chắn đúng, trong não của họ.

Phét lác về lịch sử, lừng danh nhất phải kể đến ông Alexandre Dumas. Bố mày viết “Ba chàng ngự lâm” kể về thời vua Louis 13, về ba ông lính ngự lâm, tiêu biểu là ông D’Artagnan – đều là những nhân vật có thật, nhưng bố mày mông má, bịa đặt, bốc phét loạn xà ngầu và cả thế giới say mê tài nghệ bốc phét của bố.

Người Tàu có ông Kim Dung, bố này kể về thời nhà Tống chống quân Mông cổ, sự kiện thành Tương Dương là có thật, cơ mà bố bịa mẹ ra ông Quách Tĩnh dùng “ Hàng long chưởng” chỉ huy quân đội đại Tống kháng cự lại đại mông và … chiến thắng. He he… bốc phét kinh người mà cả châu Á say mê…

“Tam Quốc diễn nghĩa” cũng như vậy. Các nhân vật Quan Công, Trương Phi, Lưu Bị, Tào Tháo.v.v.. hoàn toàn khác xa với sử liệu, cơ mà chả sao, cứ bốc phét sao cho hay là được.

Bởi vì, nếu dùng lịch sử chính thống bắt bẻ tôi, thì thưa các nhà sử học, các anh đã chắc chắn những trang sử các anh viết ra, là chân lý hay chưa?

Những quả sáng tác nêu trên được gọi là “ Tiểu thuyết hóa lịch sử” hay “ Văn học hóa lịch sử”, nôm na là “ nghệ thuật hóa”, tức bốc phét, thế thôi!

4 – Quê mình đến bao giờ thì có quả tiểu thuyết lịch sử hay phin lịch sử hay ho?

Lại một ông triêt gia khủng – J.S. Mill – tác giả cuốn sách “ Chính thể đại diện”, có nói đại ý rằng “ Nhân dân luôn có chính quyền xứng đáng với họ”.

Nghĩa là nhân dân thông minh thì chính quyền phải sáng suốt, và ngược lại. Suy ra, nếu chính quyền chưa sáng suốt đủ để xứng đáng với nhân dân thì nhân dân sẽ phê phán, sẽ đòi hỏi, đến khi chính quyền phải xứng đáng hoặc bị thay thế...

Áp dụng vào câu hỏi về văn học, xi nê hay nghệ thuật nói chung, rằng bao giờ quê mình có kiệt tác hay về lịch sử?

Câu trả lời, khi nào khán giả - người thưởng thức -  xứng đáng, kiệt tác sẽ xuất hiện.

Còn đến giờ, xem phim với đọc sách, chỉ nhằm soi mói “ cái này đúng với lịch sử, cái kia là xuyên tạc lịch sử”, thì quên mẹ đi, xem tấu hài gì đó được rồi!

Ảnh anh Lê Văn Tám, top đầu trong số các anh hùng của lịch sử

 Quá độ lên thiên đàng  cnxh về thực chất là chuyển từ súc sanh lên thẳng các bậc tiên thánh mà bỏ qua giai đoạn làm người.

 QUYỀN LỰC 

QUYỀN LỰC 

1 – Từ thủa nhỏ khi ý thức chưa phát triển, và ta có quyền làm mọi thứ, chẳng hạn nhảy lên giường mẫu thân ỉa một bãi, rồi dùng ngón tay chọc vào ổ điện hoặc chạy mẹ qua đường trong khi xe cộ đang lao vun vút…

Ta sẽ sớm ngỏm củ tỏi, chắc luôn.

Bởi vậy, thứ quyền lực đầu tiên mà ta phải chịu phục tùng đó là quyền lực của cha mẹ, họ sẽ hướng dẫn thậm chí bắt buộc ta phải hành xử hợp lý…

2 – Lớn lên đi học, ta sẽ phải phục tùng quyền lực của nhà trường, của thầy cô giáo. Bạn không thể, sau khi nghe giảng về định lý Thales, lại bật lại thầy giáo kiểu “ Tôi đếch tin, ông có quyền gì mà bắt tôi tin điều đó?”. Thật bậy bạ có phỏng.? Thầy giáo là người có “thẩm quyền” chia sẽ kiến thức đó, và bạn phải học nếu muốn nên người.

Rồi khi ta bị bệnh, vào bệnh viện, bác sĩ khám rồi bảo ta uống thuốc thế này, kiêng khem thế kia, ta nghe răm rắp. Đó chính là “thẩm quyền” của bác sĩ và đó là quyền lực của chuyên môn.

Tương tự như vậy, bạn phải nghe theo các giáo sư, tiến sĩ, kỹ sư.v.v.. là những người thành thạo chuyên môn của mình. Đó là những người có “ thẩm quyền chuyên môn” và họ sử dụng nó một cách hợp pháp như một thứ quyền lực… 

3 – Ra với xã hội, chúng ta sẽ va phải một loạt những điều luật như luật giao thông, luật môi trường, luật hình sự.v.v.. đó chính là “thẩm quyền” của nhà nước, hay nói cách khác, quyền lực của nhà nước được thể hiện ra bằng các bộ luật mà bạn phải phục tùng… 

Tóm lại, quyền lực là thứ cần thiết với đời sống, vì nếu không có nó, tức là ai cũng có quyền, xã hội sẽ thành vô chính phủ và như tôi đã ví dụ ở tút trước, cứ thử để 1 ngày không có luật pháp – tức không có quyền lực nào chi phối bạn – thì loạn xà ngầu ngay và tôi sẽ đi rình gái đẹp, vợ của các đại gia, chỉ để … hiếp dâm!

4 – Nhưng quyền lực không phải là bạo lực. Nó không ép buộc, không dụ dỗ. Quyền lực dựa trển nền tảng tuân thủ và kính trọng.

Hannah Arendt – triết gia chính trị học nổi tiếng – biên đại ý rằng “Quyên uy – một biểu hiện của quyền lực – ngăn chặn việc sử dụng các biện pháp cưỡng chế từ bên ngoài, nơi nào mà vũ lực được sử dụng, nơi đó quyền uy đã thất bại”

Tôi vâng lời bác sĩ vì sự kính trọng chuyên môn của ông ta, khi tôi biết bác sĩ ngu như bò và tôi không nghe lời ông ta nữa, thế là ông ta chơi trò “bạo lực”, nhờ can thiệp của đầu gấu chẳng hạn, thì thực chất ông ta đã thất bại rồi.

Với các điều luật của nhà nước cũng vậy, tôi tuân thủ vì tôi thấy có lợi cho tôi và cho mọi người, tôi tuân thủ vì sự tôn trọng với chính quyền, bởi vậy sự tuân thủ sẽ trở thành tự giác, đó là sức mạnh đích thực của quyền lực.

Chứ tôi tuân thủ vì phía trước có một tổ cảnh sát cầm dùi cui đứng chờ, hoặc vì một đám tuần tra cơ động trang bị tận răng đi soi, thì quyền lực thật sự của các bộ luật đã ít nhiều suy giảm mất rồi!

5 – Nói như vậy không có nghĩa rằng, các tổ chức quyền lực của nhà nước nên từ chối hoàn toàn bạo lực, bởi ở đâu cũng tồn tại những loại người có tư tưởng vô chính phủ, khước từ quyền lực, tự cho mình muốn làm gì thì làm, những tác nhân gây rối.v.v.. nên bạo lực chỉ dùng trong những tình huống thích hợp, nó là “ biện pháp đối phó”, nó không thể là phương cách thực hiện quyền lực.

6 – Tuy nhiên, cũng như tình yêu là thứ đẹp đẽ nhưng người ta dễ dàng mê muội, yêu quá hóa rồ thì quyền lực cũng vậy, sự sùng bái quyền lực sẽ dẫn đến sùng bái danh hiệu, đại khái, thay vì phục tùng chuyên môn của bác sĩ thì ta sùng bái bất kỳ ông bác sĩ nào.

Kierkegard – được xem là ông tổ của hiện sinh -  nói câu bất hủ như sau:

“ Ta hổ thẹn khi phục tùng một hoàng đế chỉ vì ông ta là … hoàng đế, trong khi đáng lẽ ta phục tùng ông ấy chỉ vì ông ấy thông minh” 

Điều này có nghĩa rằng, dù là hoàng đế mà ngu thì chúng ta chả cần phải phục tùng.

7 – Bởi vậy, chúng ta – những con người có lý tính – phải giữ tinh thần phê phán trước quyền lực cũng như trước tất cả mọi sự.

Triết gia đầu tiên, cha đẻ của triết học hiện đại, người thức tỉnh tinh thần phê phán của con người trước những niềm tin tưởng như đã vĩnh cửu của quá khứ, chính là Decartes. Anh này có phát biểu lừng danh mà các bạn đều biết:

“ Tôi nghi ngờ do đó tôi suy nghĩ, tôi suy nghĩ do đó tôi tồn tại!”

Phê phán chính là sự chất vấn quyền lực của những kẻ nắm quyền, bao gồm các chuyên gia, các thầy đời, các thần tượng của quá khứ vân vân và vân vân...

Kiểu thầy đời vác quả lông ra bày thì chúng ta phải đặt câu hỏi, thầy bày lông thầy hay lông bò chứ?

Chúng ta chưa hẳn có khả năng phán quyết để đưa ra đánh giá về mọi thứ, nhưng chúng ta cũng không thể từ bỏ quyền được phê phán mọi thứ, bao gồm phê phán quyền lực…

Ảnh: Tôi không biết ông này, nhưng nghe nói cũng một thời nắm quyền lực và đã bị tước đoạt

1 – Từ thủa nhỏ khi ý thức chưa phát triển, và ta có quyền làm mọi thứ, chẳng hạn nhảy lên giường mẫu thân ỉa một bãi, rồi dùng ngón tay chọc vào ổ điện hoặc chạy mẹ qua đường trong khi xe cộ đang lao vun vút…

Ta sẽ sớm ngỏm củ tỏi, chắc luôn.

Bởi vậy, thứ quyền lực đầu tiên mà ta phải chịu phục tùng đó là quyền lực của cha mẹ, họ sẽ hướng dẫn thậm chí bắt buộc ta phải hành xử hợp lý…

2 – Lớn lên đi học, ta sẽ phải phục tùng quyền lực của nhà trường, của thầy cô giáo. Bạn không thể, sau khi nghe giảng về định lý Thales, lại bật lại thầy giáo kiểu “ Tôi đếch tin, ông có quyền gì mà bắt tôi tin điều đó?”. Thật bậy bạ có phỏng.? Thầy giáo là người có “thẩm quyền” chia sẽ kiến thức đó, và bạn phải học nếu muốn nên người.

Rồi khi ta bị bệnh, vào bệnh viện, bác sĩ khám rồi bảo ta uống thuốc thế này, kiêng khem thế kia, ta nghe răm rắp. Đó chính là “thẩm quyền” của bác sĩ và đó là quyền lực của chuyên môn.

Tương tự như vậy, bạn phải nghe theo các giáo sư, tiến sĩ, kỹ sư.v.v.. là những người thành thạo chuyên môn của mình. Đó là những người có “ thẩm quyền chuyên môn” và họ sử dụng nó một cách hợp pháp như một thứ quyền lực… 

3 – Ra với xã hội, chúng ta sẽ va phải một loạt những điều luật như luật giao thông, luật môi trường, luật hình sự.v.v.. đó chính là “thẩm quyền” của nhà nước, hay nói cách khác, quyền lực của nhà nước được thể hiện ra bằng các bộ luật mà bạn phải phục tùng… 

Tóm lại, quyền lực là thứ cần thiết với đời sống, vì nếu không có nó, tức là ai cũng có quyền, xã hội sẽ thành vô chính phủ và như tôi đã ví dụ ở tút trước, cứ thử để 1 ngày không có luật pháp – tức không có quyền lực nào chi phối bạn – thì loạn xà ngầu ngay và tôi sẽ đi rình gái đẹp, vợ của các đại gia, chỉ để … hiếp dâm!

4 – Nhưng quyền lực không phải là bạo lực. Nó không ép buộc, không dụ dỗ. Quyền lực dựa trển nền tảng tuân thủ và kính trọng.

Hannah Arendt – triết gia chính trị học nổi tiếng – biên đại ý rằng “Quyên uy – một biểu hiện của quyền lực – ngăn chặn việc sử dụng các biện pháp cưỡng chế từ bên ngoài, nơi nào mà vũ lực được sử dụng, nơi đó quyền uy đã thất bại”

Tôi vâng lời bác sĩ vì sự kính trọng chuyên môn của ông ta, khi tôi biết bác sĩ ngu như bò và tôi không nghe lời ông ta nữa, thế là ông ta chơi trò “bạo lực”, nhờ can thiệp của đầu gấu chẳng hạn, thì thực chất ông ta đã thất bại rồi.

Với các điều luật của nhà nước cũng vậy, tôi tuân thủ vì tôi thấy có lợi cho tôi và cho mọi người, tôi tuân thủ vì sự tôn trọng với chính quyền, bởi vậy sự tuân thủ sẽ trở thành tự giác, đó là sức mạnh đích thực của quyền lực.

Chứ tôi tuân thủ vì phía trước có một tổ cảnh sát cầm dùi cui đứng chờ, hoặc vì một đám tuần tra cơ động trang bị tận răng đi soi, thì quyền lực thật sự của các bộ luật đã ít nhiều suy giảm mất rồi!

5 – Nói như vậy không có nghĩa rằng, các tổ chức quyền lực của nhà nước nên từ chối hoàn toàn bạo lực, bởi ở đâu cũng tồn tại những loại người có tư tưởng vô chính phủ, khước từ quyền lực, tự cho mình muốn làm gì thì làm, những tác nhân gây rối.v.v.. nên bạo lực chỉ dùng trong những tình huống thích hợp, nó là “ biện pháp đối phó”, nó không thể là phương cách thực hiện quyền lực.

6 – Tuy nhiên, cũng như tình yêu là thứ đẹp đẽ nhưng người ta dễ dàng mê muội, yêu quá hóa rồ thì quyền lực cũng vậy, sự sùng bái quyền lực sẽ dẫn đến sùng bái danh hiệu, đại khái, thay vì phục tùng chuyên môn của bác sĩ thì ta sùng bái bất kỳ ông bác sĩ nào.

Kierkegard – được xem là ông tổ của hiện sinh -  nói câu bất hủ như sau:

“ Ta hổ thẹn khi phục tùng một hoàng đế chỉ vì ông ta là … hoàng đế, trong khi đáng lẽ ta phục tùng ông ấy chỉ vì ông ấy thông minh” 

Điều này có nghĩa rằng, dù là hoàng đế mà ngu thì chúng ta chả cần phải phục tùng.

7 – Bởi vậy, chúng ta – những con người có lý tính – phải giữ tinh thần phê phán trước quyền lực cũng như trước tất cả mọi sự.

Triết gia đầu tiên, cha đẻ của triết học hiện đại, người thức tỉnh tinh thần phê phán của con người trước những niềm tin tưởng như đã vĩnh cửu của quá khứ, chính là Decartes. Anh này có phát biểu lừng danh mà các bạn đều biết:

“ Tôi nghi ngờ do đó tôi suy nghĩ, tôi suy nghĩ do đó tôi tồn tại!”

Phê phán chính là sự chất vấn quyền lực của những kẻ nắm quyền, bao gồm các chuyên gia, các thầy đời, các thần tượng của quá khứ vân vân và vân vân...

Kiểu thầy đời vác quả lông ra bày thì chúng ta phải đặt câu hỏi, thầy bày lông thầy hay lông bò chứ?

Chúng ta chưa hẳn có khả năng phán quyết để đưa ra đánh giá về mọi thứ, nhưng chúng ta cũng không thể từ bỏ quyền được phê phán mọi thứ, bao gồm phê phán quyền lực…

Ảnh: Tôi không biết ông này, nhưng nghe nói cũng một thời nắm quyền lực và đã bị tước đoạn 

 Hay qua sông thì phải luỵ đò?

 Đời sống là sự cân bằng giữa các cực

 TRIẾT HỌC 

1 – Nhà nước hiện đại là gì?

A nhỏ - Các ông bà học triết thể nào cũng được học về các hình thái nhà nước – theo cách phân loại mác xít – kiểu “ nhà nước chiếm hữu nô lệ”, “ nhà nước phong kiến”, “ nhà nước tư sản”, “ nhà nước vô sản”.v.v.. và bản chất các hình thức nhà nước đều do bản chất hình thái kinh tế hạ tầng qui định.

Tôi không lằng nhằng thế, tôi chỉ chia ra hai loại, nhà nước hiện đại và nhà nước … tiền hiện đại, thế thôi!

Nhà nước tiền hiện đại là loại nhà nước được thiết kế từ trên, kiểu … xây nhà từ nóc vậy, tức là nhà nước do ông trời sắp đặt.

Tôi cứ khởi nghiệp như Lưu Bang, tụ tập một lũ thảo khấu phạng nhau với chính quyền, đoạt được ngai vàng thì xưng ngôi “ thiên tử”, mà thiên tử là con giời, tức là tôi nhận “ mệnh giời” mà cai quản giang sơn, ban bố luật pháp.v.v...

Rồi khi tôi ngỏm tôi sẽ truyền lại cho con tôi, con tôi đương nhiên cũng là “ nhận mệnh trời” mà lên ngôi cửu ngũ – cửu ngũ là gì thì tra mẹ gúc – và lại tiếp tục cai trị bằng ý chí của nó, có thể nó sẽ vứt mẹ hết luật của tôi và làm ra luật mới…

Các nhà nước tiền hiện đại phương tây, căn bản cũng theo “ ý chí” của thần linh, của thiên chúa.v.v…tương tự như vậy.

Và khi một nhà nước suy tàn, bị thế lực khác trỗi dậy, có thể do nội bộ đấu đá, có thể do bần nông nổi loạn.v.v.. và ngai vàng lại bị cướp, thế lực lên ngai lại do “nhận mệnh trời” mà cai trị thiên hạ.

B nhỏ - Nhà nước hiện đại là nhà nước được thiết kế ngược lại, từ dưới lên, tức là do người dân bầu ra, là những nhà nước kiểu dân chủ tư sản hoặc nhà nước vô sản sau này, không có “ mệnh giời” nào hết.

Mệnh giời tức là “ ý chí phổ biến”, là nguyện vọng của nhân dân.

Nhân dân tư sản thì có nhà nước dân chủ tư sản, nhân dân vô sản và bần nông thì có nhà nước … dân chủ xã hội chủ nghĩa.

Tuy nhiên, nhà nước hiện đại cũng có hai loại, loại dân chủ và loại chuyên chế.

2 – Những triết gia về nhà nước hiện đại

A – Thomas Hobbes ( sinh 1588 – ngỏm 1679)

Anh này là triết gia người Anh, được xem là triết gia đầu tiên lý luận về nhà nước hiện đại. Tư tưởng căn bản của anh dựa trên tiền giả định rằng, con người trong tự nhiên rất tàn bạo, cắn xe nhau như chó, đó là thời mà “ con người là chó sói của con người”, rằng trước khi có nhà nước thì chỉ có những “ cuộc chiến của tất cả chống lại tất cả”

Có lý phết nhở!

Giờ cứ cho tự do, không nhà nước, không pháp luật xem, chả suốt ngày giết nhau, phạng nhau, cướp của nhau. Riêng tôi sẽ đi tìm vợ đẹp của đại gia để … hiếp!

Bởi vậy, để sống được với nhau và hợp tác làm ăn, con người cần phải “ ủy quyền” cho một nhóm trung gian, nhóm này nhận “ ủy quyền” để duy trì trật tự chung, và nhà nước ra đời từ sự ủy quyền đó, gọi là “ Khế ước xã hội”

Ủy quyền chính là từ bỏ một phần “quyền tự do” của mình, để trao nó cho nhà nước.

Bởi vậy, theo Thomas Hobber, nhà nước muốn quản trị xã hội tốt thì phải có quyền lực vô biên, sẵn sàng vì lợi ích chung, lợi ích cộng đồng mà hy sinh lợi ích cá nhân, hay nói cách khác, mỗi cá nhân đã từ bỏ quyền của mình để tạo ra cái “ khế ước” chung, trao quyền lực tuyệt đối cho nhà nước…

Tóm lại, nhà nước phải có sức mạnh để ngăn ngừa việc các anh chị  phạng nhau và ngăn ngừa cả ngoại bang phạng vào.

Nhà nước có quyền trấn áp, kết án, bỏ tù, thậm chí xử tử … cả người vô tôi, nếu việc đó có lợi cho trị an đất nước và nghĩa vụ của người dân là vâng lời.

Anh triết gia này được xem là cha đẻ của những nhà nước chuyên chế hiện đại.

B nhỏ - Jean – Jacque Rousseau ( sinh 1712 ngỏm 1778)

Anh này là triết gia Pháp thời khai sáng, rất lừng danh mà nhiều bạn biết tên, đọc mẹ là Giăng Giắc Rút Sô cho dễ…

Rút Sô quyết liệt phản đối tư tưởng của Thomas Hobber, vì tiền giả định của anh cũng khác mẹ của Hobber. Với Rút Sô, bản chất con người trong tự nhiên là hoàn toàn tử tế và thiện lành, chính đời sống hiện đại mới làm con người … tha hóa thành xấu xa và độc ác.

Anh có vẻ khá giống với Lão Tử bên tào nhỉ?

Và, Rút Xô thường được xem là cha đẻ của cách mạng Pháp, vì anh bênh vực quyền của con người, đặc biệt người bình dân, bần nông nghèo khổ. Anh sáng tác hẳn cuốn “ Khế ước xã hội” hòng tìm ra một nhà nước trong đó, quyền của nhà nước là bảo vệ con người và bản thân con người cũng không phải tử bỏ tự do trong nhà nước.v.v…

Kiểu nhà nước của “quần chúng làm chủ” này đôi khi cứ loạn xà ngầu vì khi đó, ông buôn mắm tôm cũng lý luận như triết gia và dứt khoát không chịu phục ông tiến sĩ triết học. Kiểu “ bố mày cũng triết học mắm tôm đây, ờ…”

Anh chính là tác giả của những “ nhà nước của các bần nông” trên thế giới, ở đó ai cũng tự do và ai cũng … có quyền. Nhà nước này tất nhiên khó mà tồn tại, sau này bị K. Marx phê phán là “ không tưởng”

C nhỏ - Jonh Loke ( sinh 1632 ngỏm 1704)

Ông kễnh này thì quá lừng danh, được xem là cha đẻ của nhà nước dân chủ tư sản hiện đại. Chính tinh thần cuốn “ khảo luận về chính quyền số 2” đã làm nền tảng cho hiến pháp mỹ lừng danh sau này.

Vậy anh này thông thái chỗ nào?

Anh phủ định tư tưởng của Hobber, rằng trong tự nhiên thì chỉ có hỗn loạn, rằng chỉ có cướp giết hiếp loạn xà ngầu, và anh cũng không hoàn toàn đồng ý với Rút xô rằng trong tự nhiên thì con người toàn thiện lành …. như bụt cả!

Ngay trong tự nhiên, chúng ta đã bị điều chỉnh rồi, nghĩa là chúng ta có những quyền hạn và nghĩa vụ do chính tự nhiên ban bố và chúng ta, những sinh vật có lý trí phải thực hiện. Nói cách khác, ngay trong tự nhiên đã xuất hiện những quyền mà con người đã chấp hành, khi con người ý thức mình là con người, trước khi có nhà nước.

Từ đó anh mới đặt ra khái niệm “ Quyền tự nhiên” 

He he… và các vĩ nhân sau này thuổng của anh rất nhiều, bao gồm cha già nước mỹ và cả cha già quê mình, kiểu:

“ Con người sinh ra có quyền sống, quyền tự do, quyền mưu cầu hạnh phúc, đó là QUYỀN TỰ NHIÊN … bất khả xâm phạm” 

Và nhà nước công chính là nhà nước bảo vệ và bảo đảm những quyền tự nhiên ấy.

Thôi, triết học biên dài quá, đéo ai đọc!

Nhân tiện các anh chị nên nghĩ về tinh thần luật pháp “ kiên quyết không bỏ lọt tội phạm” và tư tưởng “ thà bỏ lọt tội phạm chứ không xử oan người vô tội” là từ mô hình nhà nước nào nhé!

Ảnh mát mẻ nhân trời đông lạnh giá

 MUỐN HIỂU HẾT ĐƯỢC MỆNH TRỜI 

PHẢI LÀM CHO HẾT SỨC NGƯỜI TRONG TA