Chủ nghĩa hiện sinh 2

 Chủ nghĩa HIỆN SINH - phần 2

Triết học hiện sinh nhấn mạnh đến sự hiện hữu của cá thể , đến sự tự do và sự lựa chọn của cá thể trong một vũ trụ đầy bất trắc và phi lý. 

Triết học duy lý – cổ điển -  đã từng có tham vọng trình bày thế giới như hệ thống được chi phối bởi các qui luật tất định. Và ta chỉ cần tìm ra hệ thống và qui luật là xong, ta ổn, không phải lo gì nữa.

Điều này rõ nhất khi ta ngâm cứu triết học Mác – kết quả của dòng duy lý – rằng ta sẽ khám phá qui luật thiên nhiên, ta sẽ làm chủ thiên nhiên, thiên nhiên xảy ra điều gì ta sẽ biết tỏng. Phỏng ạ?

Xã hội cũng vậy, hết chế độ phong kiến tất sẽ có chế độ tư bản, chế độ tư bản tiêu vong, chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa công sản ra đời hị hị …đéo gì lắm nữa. Nếu vậy thì còn gì phải lo lắng nữa? Tương lai biết trước rồi, ta cứ yên tâm mà phấn đấu thôi

Nhưng hóa ra thiên nhiên càng ngày càng thể hiện như là cái gì ta đếch nắm bắt được. Xã hội cũng vậy, nó tiến theo cái hành trình đầy ngẫu nhiê, bất thường, ta chỉ nhận ra hỡi ôi, khi nó đến.

Bởi vậy, quan điểm của chủ nghĩa Hiện sinh là thế giới đầy bất trắc, không thể lường, và nó phi lý bởi nó chẳng có qui luật nào cả.

Ta đang khỏe mạnh đây, đùng phát ta ung thư lăn ra chết. Ta đang tí tởn nô đùa với sóng biển, đùng phát cơn sóng thần ào đến, ta mất hút. Ta đang lượn lờ mua hàng hiệu ở Trung tâm thương mại, đùng phát thằng IS nổ bom tự sát, ta thành bụi. Trời đang nắng chang chang, đùng phát mưa ngập lụt thối đất thối cát. 

Trong các tác phẩm của Kafka, một gã đùng phát biến thành sâu mà chẳng có lý do, cũng chẳng ai thắc mắc ( Hóa thân) Hay đùng phát bị bắt, bị xử án mà chả hiểu có tội gì, cũng chả ai băn khoăn ( Vụ án), hoặc gã khác thì cả đời nhăm nhăm tìm cái gì đó, mà chả hiểu thực ra ta tìm gì ( lâu đài) …chính là sự miêu tả tình trạng Ngẫu nhiên, Phi lý của thực tai.

Tuy nhiên, để tồn tại trong cái thế giới đầy những ngẫu nhiên và phi lý như vậy, con người sẽ phải phát triển mọi khả năng , mọi sáng tạo, để có thể thích ứng, bởi vậy, bản chất người được xem là bản chất sáng tạo…( nếu không thế, làm sao sống nổi)

Đồng thời, con người cũng buộc phải trải nghiệm những lo âu, bồn chồn và trước những hoàn cảnh ngẫu nhiên phi lý đó, con người buộc phải lựa chọn, mặc dù, cũng khó lòng xác định sự lựa chọn nào là chính xác.

Cuộc sống hàng ngày, các bạn luôn phải lựa chọn hành động này, hành động kia, mặc dù hành động mà mình lựa chon sẽ dẫn đến điều gì, tương lai của quyết định đó sẽ thế nào…he he …chỉ có ông giời biết.

Lựa chọn là thể hiện của Tự do cá nhân. Tuy nhiên, ta đã bị quăng vào thế giới này ngoài ý muốn của ta, cho nên, trước các tình huống lựa chọn, ta vừa Tự do, đồng thời cũng buộc phải lựa chọn.

Và đại ca Satre lại phát ngôn mệnh đề trú danh “ Con người buộc phải tự do”

“Buộc phải tự do”, nghe thật nghịch lý phỏng ạ! Tự do phải là thích gì làm nấy, tao đéo thích tự do chả hạn. Nhưng mà, nghịch lý đôi khi là chân lý đấy!

Chính vì cái phần “ Buộc phải lựa chọn” do đó “ Buộc phải tự do”, các tín đồ của triết lý hiện sinh rất ủng hộ hoà bình, tình yêu, tự do cá nhân ... 

Ngoài các phương tiện thông thường, kiểu như tuyên ngôn chính trị, họ thường sử dụng những hình thức nghệ thuật khác lạ, sân khấu đường phố, nhạc dân gian, rock, jazz… nhằm thể hiện cảm giác của họ về thế giới và cuộc sống.

*

Điểm danh các triết gia hiện sinh lớn:

Søren Kierkegaard (1813-1855,hữu thần),Friedrich Nietzsche (1844-1900, vô thần, vị này còn được xếp vào trường phái Ý chí), Martin Heidegger(1889-1976), Jean Paul Sartre (1905-1980, vô thần), Simone de Beauvoir (1908 - 1986), Albert Camus (1913-1960,vô thần) và các nhà văn như Fyodor Dostoevski (1821 - 1881) và Franz Kafka (1883 - 1924), các nhà viết kịch Phi lý như Ionesco, Bechket, Adamov.v.v..và .v.v…

Riêng với Jean Paul Sartre , sau cuốn sách triết học nổi tiếng “Hữu thể và Hư vô” và tiểu thuyết “ Buồn nôn” lừng danh, ông được xem là nhà hiện sinh xuất sắc nhất.

Ở mõm vuông, ta có thể thấy hơi hướng Hiện sinh ở các truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp, trước đó là Phạm thị Hoài.... những nhà văn này đã miêu tả con người với những thân phận cá nhân, vùng vẫy trong cái vòng tù túng mà họ không được lựa chọn, và mọi cố gắng của họ rất vô nghĩa…

Âm nhạc có lời lẽ của anh Triinh Công Sơn...