Tuệ Sỹ, niềm tin không cần thế chấp
Thành tựu lớn nhất của Tuệ Sỹ là khôi phục niềm tin của nhiều người với đạo Phật.
Không có chùa to, tên tuổi Hòa thượng Thích Tuệ Sỹ cũng không gắn với các đại lễ cầu siêu, hay cúng sao giải hạn. Khác với những tên tuổi lớn gây tranh cãi trong “làng” Phật giáo Việt Nam, từ hôm Hòa thượng Thích Tuệ Sỹ viên tịch vào ngày 24/11/2023, nhiều trí thức Việt Nam suy tôn hòa thượng không chỉ là một hành giả chân tu, mà còn là một trí thức lớn, một phẩm tính, và sự đóng góp cao tột. [1] Tuy nhiên, thành tựu lớn nhất của Tuệ Sỹ có lẽ là niềm tin mà hòa thượng được nhiều người trao gửi.
Chinh phục lòng tin của những người đã mất niềm tin, đặc biệt là không còn tin tưởng vào Phật giáo Việt Nam, chắc chắn là một thách thức vô cùng lớn. Đã có quá nhiều chướng tai gai mắt về “Phật giáo quốc doanh”, theo cách gọi phổ biến hiện nay của nhiều người. Dù Tuệ Sỹ có chủ ý chinh phục bá tánh hay không, thực hành giáo pháp và các tuyên ngôn của thày, cũng như hình ảnh về thày vẫn thuyết phục công chúng.
Đấu tranh cho tự do
Chỉ riêng sự gắn bó với Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất, tổ chức không được nhà nước Việt Nam công nhận, đã cho thấy sự dấn thân của thày đấu tranh cho tự do tôn giáo. Đảm nhận vị trí Chánh Thư ký kiêm Xử lý Thường vụ Viện Tăng thống Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất, chỉ là sự tất yếu đến với thày. [2] Cho dù ai đó kỳ vọng ở thày nhiều hơn, nhất là ở giai đoạn cuối đời, sự quả cảm phi thường của Tuệ Sỹ là không thể bác bỏ.
Không khó để biết thày đã bị nhà nước Việt Nam kết án tử hình với cáo buộc “âm mưu lật đổ chính quyền” vào năm 1988. [3] Cũng không khó tìm thông tin về tư tưởng, các tác phẩm và thực hành của Tuệ Sỹ. Trong tiểu luận “Trí thức phải nói” thày viết: “Đối với giới trí thức nói riêng, mà xã hội Việt Nam truyền thống rất tôn trọng, điều tủi nhục lớn nhất là họ không thể thay những người dân thấp cổ bé miệng nói lên một cách trung thực tất cả những uất ức, những khổ nhục mà họ phải chịu.” [4]
Những tuyên ngôn lớn
Những tên tuổi lớn thường gắn với những tuyên ngôn giá trị. Phẩm tính phi thường và ý thức chính trị cấp tiến của một nhà sư cũng gắn với những tuyên ngôn của Tuệ Sỹ. Năm 1998, trước khi kết thúc thời gian thụ án lần thứ hai đã kéo dài 14 năm, nhà cầm quyền yêu cầu hòa thượng ký đơn xin khoan hồng để giảm án. Tuệ Sỹ đã nói: “Chúng tôi không công nhận giá trị của phiên tòa này, tính pháp lý của bản án này, các ông không có quyền giam giữ chúng tôi thì sao lại có quyền khoan hồng hay ân xá chúng tôi.” [5]
Hòa thượng cũng mô tả Giáo hội Phật giáo Việt Nam, tổ chức được nhà nước công nhận, là: “Nói một cách tượng hình, nó chỉ hiện diện như một cái cúc áo cài trên bộ đại cán mỗi khi các lãnh tụ xuất hiện trước cộng đồng thế giới mà không bị ‘hở lưng’.” [6] Những chiếc cúc giúp họ che đậy thực tế là ở Việt Nam còn có Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất, một giáo hội không được nhà nước công nhận, được cho là một chỉ dấu của sự thiếu vắng tự do tôn giáo.
Một hình ảnh, một cảm giác dung dị
Phương Tây có ngạn ngữ “Don’t judge a book by its cover”, dịch nghĩa là đừng đánh giá một quyển sách chỉ qua cái bìa của nó; người Việt cũng có câu, “Y áo không làm nên thày tu”. Nhưng người Việt cũng truyền nhau khái niệm “tâm sinh tướng”. Khác với những “quần là, áo lượt”, khác với những khuôn mặt bóng nhẫy thường thấy, Hòa thượng Tuệ Sỹ gắn với vẻ ngoài khổ hạnh, giản đơn, như một thuyết pháp vô ngôn.
Đại chúng, theo cách nói phổ biến thời nay, có thể không dành nhiều thời gian đọc và thậm chí không hiểu được ý nghĩa và giá trị của các kinh điển, giáo lý nói chung và tư tưởng của Tuệ Sỹ. Nhưng họ không thấy hòa thượng xuất hiện bên cạnh các quan chức. Cũng không thấy Tuệ Sỹ tay lần tràng hạt, tay giữ điện thoại thông minh, không ở chùa lớn, không xài xe sang, và dường như không ô nhiễm.
Với nhiều người Việt Nam, niềm tin “đã bị đánh cắp” từ lâu, hướng đi “Đạo pháp - Dân tộc - Chủ nghĩa xã hội” là một đề nghị tin yêu đính kèm tài sản thế chấp.
Bài phản ánh quan điểm riêng của tác giả. Cách gọi kính cẩn Hòa thượng Thích Tuệ Sỹ là “thày” được giữ nguyên để tôn trọng góc nhìn của tác giả.
Hello, my name is Bao.
No comments:
Post a Comment