Triết học về lịch sử.

 Triết học về lịch sử.

Là môn khoa học mà ở đó, người ta tìm hiểu về bản chất lịch sử, các phạm vi và các hình thức của lịch sử. Quê mình mõm vẩu, về căn bản môn này mới bắt đầu ở thời hiện đại, khi có những thế hệ trí thức ngâm kiu môn triết học nói chung, từ đó mới quay sang lịch sử dưới nhãn quan triết học.

Những sử gia cổ đại mõm vẩu trứ danh, thực chất chỉ là những nhà chép sử, và chép theo “ tinh thần chỉ đạo” của lãnh tụ mà thôi. Tinh thần lịch sử ngoài hai chữ “ tự hào” ra, chả có cái đéo gì đáng kể!

Bởi vì, lịch sử không đơn giản là “ những sự kiện đã qua”, mà lịch sử - dưới góc độ triết học – luôn là những bài học dạy cho hậu thế điều gì đó.

Vậy triết gia lịch sử của thế giới có ai? Tất nhiên cũng hiếm như tìm tráng sĩ cường dương U60 vậy!

Triết gia trứ danh nhất thời cổ đại phương Tây đương nhiên phải kể đến ngài Polibi, một triết gia Hy Lạp cổ đại ( Lại là Hy lạp, dkm, đgln), ông có một công trình để đời mà dân sử học đều biết, công trình có tên là “ Tổng sử”.

Ở phương đông có một đồng chí rất trứ danh được so sánh với ông, chính là ngài Tư Mã Thiên tào khựa ( lại là Tàu khựa, hỡi ôi, dkm, đgln). Về anh Thiên chém sau.

Vậy anh Polibi dạy ta điều gì qua cuốn “ Tổng sử” mà ông dành cả đời ngâm cíu lịch sử quê hương ông, Hy lạp cổ đại?

Về lịch sử chính quyền, Polibi đã chỉ ra rằng, chỉ có ba hình thức chính quyền thay phiên nhau tồn tại, ông gọi ba hình thức chính quyền đó là 1, Hình thức quân chủ 2, Hình thức quí tộc, 3, Hình thức dân chủ.

Và chúng được phân biệt bởi số lượng, tức là chính quyền nằm trong tay bao nhiêu người.

1 – Trong tay một người, đó là hình thức quân chủ.

2 – Trong tay một nhóm tinh hoa, đó là hình thức quí tộc.

3 – Trong tay mọi người, đó là hình thức dân chủ.

Toàn bộ lịch sử văn minh chính trị Hy Lạp – La Mã được biểu hiện qua ba hình thức này.

Tuy nhiên, ông giảng tiếp rằng “ Không phải mọi chế độ do một người nắm quyền đều gọi là quân chủ, mà chỉ có chế độ trong đó người ta điều hành xã hội bằng ý chí tốt đẹp, trong đó không chỉ có nỗi khiếp sợ và sức mạnh ngự trị mà còn cả lý tính”

Chế độ này, ở phương đông thường gọi là các chế độ của Minh Quân và Hôn Quân.

Tương tự, ông giảng tiếp “ Không phải chính quyền nào được điều hành bởi một nhóm người cũng là chính quyền quí tộc, mà thiểu số đó phải là những người khôn ngoan, chín chắn trong lựa chọn”

Chính quyền kiều này thường có tên gọi là các “ hội đồng”, “ hội đồng nhân dân” hay gì gì đó, và theo Polibi, nếu hội này là lũ đần thì cũng không được xem là chính quyền quí tộc.

Cuối cùng, ông giảng “ Một nhà nước không thể gọi là dân chủ, nếu ở đó tất thảy quần chúng nhân dân đều có quyền làm tất cả những điều mình muốn và chợt nghĩ ra”

Như vậy, đặc tính của ba hình thức chính quyền không phải chỉ dựa trên dấu hiệu về số lượng mà cả dấu hiệu chất lượng.

Và chính Polibi đưa ra ba khái niệm đối lập với ba hình thức chính quyền vừa nêu trên: Chuyên chế, tập đoàn quân phiệt và Vô chính phủ.

Chuyên chế là chính quyền được điều hành bỏi một người không được dân tin cậy, mà là kẻ tiếm quyền hành động độc đoán.

Tập đoàn quân phiệt là chính quyền của nhóm thiểu số không phải do dân lựa chọn, mà là nhóm những kẻ tiếm đoạt, chỉ theo đuổi những mục đích riêng.

Vô chính phủ là chính quyền của dân, nhưng dân ở đây không như một thực thể toàn vẹn có tổ chức mà là đám đông hành động tự phát.

Như vậy, ba hình thức ở trên có tính “ tích cực” thì ba hình thức dưới có tính “ tiêu cực” được Polibi đặt đối lập nhau, phủ định nhau.

Và điều vĩ đại của Polibi là ông chỉ ra rằng, các hình thức “ đối lập” này lại luôn có liên hệ với nhau, rằng tích cực có thể chuyển thành tiêu cực, hoặc ngược lại.

Chẳng hạn, quân chủ sẽ luôn có nguy cơ chuyển hóa thành chuyên chế.

Nhóm quí tộc luôn có thể trở thành tập đoàn quân phiệt.

Và dân chủ cũng luôn có thể thành vô chính phủ.

Và, không chỉ các cặp đối lập chuyển hóa, mà từ hình thức này chuyển sang hình thức khác, theo qui luật tự nhiên. Ông biên như sau “ Khi sự điều hành quân chủ chuyển sang hình thức suy đồi tương ứng của nó, tức là chuyên chế, thì đến lượt mình, trên cảnh điêu tàn của hình thức suy đồi đó, hình thức quí tộc sẽ này sinh” và “ Hình thức dân chủ đến lượt nó lại chuyển thành tình trạng vô luật pháp và sự thống trị của sức mạnh....khi đó hoặc sẽ rơi vào tình trạng dã man hoàn toàn, hoặc một lần nữa phải có một kẻ độc tài xuất hiện và nắm quyền”

Polibi kết luận “ Vòng tuần hoàn ấy của đời sống nhà nước, cũng như trật tự đó của tự nhiên chuyển đổi từ vòng này sang vòng khác, rồi một lần nữa lại quay lại...”

Thời của Polibi ( khoảng 210 đến 112 trước CN) đến giờ hơn hai nghìn năm đã trôi qua, nhưng tư tưởng của ông vẫn giữ nguyên giá trị.

Quê mình đang ở giai đoạn nào theo phân tích của Polibi, các anh chị tự dút da nhé!

Ảnh minh họa : Tam quyền phân lập ( Thuổng mạng)

All reactions:

189189