Thiện là Tri thức

 THIỆN là TRI THỨC.

1 – Socrates được xem là ông tổ của triết học phương Tây, dù trước ông còn có thời kỳ mà các nhà chuyên môn gọi là “ thời tiền Socrates”, đại loại là thời của một lô các nhà khoa học như Thales, Pytagoras, Anaximander, Heraclitus.v.v.. mà tên tuổi các vị này, chúng ta đều đã được biết từ thời học phổ thông, với những quả định lý, tiên đề, định đề toán học bất hủ...

Vậy vì sao mãi đến Socrates, người ta mới xem ông là sự bắt đầu của triết học?

Bởi các bố mõm khắm kia chỉ là những nhà khoa học, thường băn khoăn rằng thế giới được cấu tạo bởi cái gì, cái gì là thứ căn bản thiết lập nên trật tự vũ trụ.v.v.. 

Chỉ đến Socrates, ông mới giúp con người mở não bằng những câu hỏi như “ Cái gì là Tốt, cái gì là Xấu, tại sao?” “ Cái đẹp là gì", " điều Thiện là gì? điều Ác là gì? Tại sao ta nên sống Thiện“ " Công lý là gì, tại sao ta cần công lý.” Vân vân và vân vân...

Ông xuất thân nghèo khổ nhưng đếch chịu làm gì hết, mà cứ lượn lờ khắp thành Athen – thuộc Hy lạp cổ đại – rồi chém gió, khai sáng cho nhân dân, từ đó ông trở thành bậc thầy của các bậc thầy.

Quan điểm của ông về tri thức như sau:

Tri thức là điều thiết yếu, con người phải cố đạt đến tri thức. Sở dĩ người ta xúc phạm đạo lý và cái đẹp, bởi vì người ta không hiểu biết.

Biết, khắc tránh được tội. Nguồi gốc sâu thẳm nhất của tội lỗi là sự ngu dốt, vì vậy, để đạt đến điều Thiện ta cần tri thức, và rốt cuộc Thiện chính là tri thức.

Nhưng tri thức của Socrates – ta đã thấy – khác với tri thức của các tiền bối trước ông, khi họ chỉ băn khoăn về bản chất của vũ trụ, còn Socrates thì băn khoăn về việc chúng ta nên sống như thế nào, bởi vậy ông mới nói câu nổi tiếng, đọc ở đền thờ Delphi, như sau:

“ Hỡi con người, hãy tự hiểu mình!”

2 – Cũng khoảng thời gian này, ở Phương đông xuất hiện vị thầy lỗi lạc, chính là vị thái tử từ bỏ ngai vàng, của cải và quyền lực để dấn thân vào con đường tìm hiểu ý nghĩa cuộc sống con người, ông trở thành đức Phật, aka, người Giác Ngộ.

Y như Socrates, đức Phất cũng chẳng làm gì hết, đại khái như kinh doanh rồi mua siêu xe sắm hotgirl, hay trồng rau nhằm xây biệt phủ...

Ngài cũng lang thang khắp xứ xở chỉ nhằm khai não thiên hạ, bởi theo ngài, con người ta độc ác, bất thiện, tham vọng .... đều bởi vì con người ta sống trong Vô Minh.

Vô Minh tức là tăm tối u mê, ngu dốt, chứ còn gì nữa!

Và, ngài làm cái việc thức tỉnh con người, cũng y hệt Socrates, tuy cách làm khác nhau mà thôi.

Sau này, những nhà nghiên cứu đánh giá đạo Phật là triết học của sự khai minh, trí tuệ.

3 – Sau hai vị tiền bối trên chừng khoảng 500 năm, trên nền tư tưởng Do Thái giáo, thế gian xuất hiện một ông bất hủ tên là Jesus, về vai trò sứ mệnh của vị này cũng gần giống hai vị trên, tuy có khác đôi chút về quan điểm.

Ba vị này, từng được Jasper – triết gia hiện sinh người Đức rất lừng danh – xếp ngang hàng nhau, là những vị lão tổ trong việc khai sáng nhân loại. Đại ý rằng, nếu thế gian không xuất hiện ba vị đó, thì căn bản sẽ không có loài người, hay nói cách khác, loài vượn người đừng hòng tiến hóa thêm nữa!

Thời hiện đại có ông triết gia Pháp tên Frederic Lenoir, cũng rất khét tiếng, và tôi hơi cay vì ông này rất trẻ, hơn tôi đúng 1 tuổi, nhưng biên cuốn “ Socrates, Chúa Giesus và Đức Phật – ba bậc thầy tư tưởng” quá là hay, quá là uyên bác...

Tất nhiên, các bạn sẽ đặt câu hỏi như sau:

“ Nhiều thằng tri thức tót vời, học hành bằng cấp, làm quan ngồi lên đầu thiên hạ, nhưng vẫn sống ác, vẫn xúc phạm cái đẹp và điều thiện, thì sao?”

Câu hỏi này phức tạp phết nhưng vẫn có thể giải đáp được bằng tư tưởng của ba ông bậc thầy trên...

Chẳng hạn, tri thức có nhiều loại, nhưng cả Socrates, đức Phật và Giesu đều chỉ dạy tri thức làm người...

Bởi vậy, bọn học hành rất nhiều, bằng cấp rất nhiều, nhưng thiếu tri thức làm người nên vẫn u mê thì vẫn chưa thể coi là tri thức, là trí tuệ đích thực...

Có vị lại hỏi, câu hỏi dẩm dít nhưng có lý " Còn mày thì sao?"

Giả nhời luôn:

" Tôi cũng là gã u mê lầm lạc, bất thiện và sân si, nhưng tôi đang cố gắng từng ngày trở nên công chính, xứng đáng với các bậc lão tổ mà tôi kính trọng" 

P/S: Biên vì nhớ lại hôm trước vào Huế, đúng ngày dân Huế làm lễ kỷ niệm đức Phật đản sinh...

Còn tôi thì lâu lắm mới được ngồi xích lô trầm tư như một triết gia đích thực!